Radzyński Rocznik Humanistyczny

Portal Kozirynek

Wykaz członków podziemia antykomunistycznego w powiecie radzyńskim (1944-1947)

Wykaz powstał na podstawie dokumentacji Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Lublinie [1944] 1983-1990, przechowywanej w Oddziałowym Archiwum IPN w Lublinie, sygn.: Lu-08/169, LU-08/182, Lu-036/1, Lu-036/2, Lu-036/7, Lu-036/9, Lu-036/12, Lu-036/20, Lu-036/35, Lu-0279/144, Lu-0279/145, Lu-0279/153, Lu-0279/161. Oznacza to, że zawiera osoby rozpracowywane, aresztowane, zamordowane i te, które ujawniły się w PUBP w Radzyniu Podlaskim na mocy amnestii w 1947 r. Nie ma w nim zatem członków podziemia, którzy się nie ujawnili a ich dane nie były znane UB.

W wykazie ujęto osoby, które zamieszkiwały teren powiatu na stałe, a lista będzie sukcesywnie uzupełniana w miarę uzyskiwania nowych informacji.

Przynależność organizacyjną do zbrojnej antykomunistycznej struktury podziemnej na terenie powiatu wyznaczają następujące cezury:

    • AK (Armia Krajowa) – okres od lipca 1944 do stycznia 1945,
    • ZROAK (Zbrojny Ruch Oporu Armii Krajowej) – okres od stycznia 1945 do sierpnia 1945,
    • WiN (Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość) – okres od września 1945 do 1947,
    • BCh (Bataliony Chłopskie) – okres od lipca 1944 do marca 1945,
    • NSZ (Narodowe Siły Zbrojne) – od lipca 1944 do 1947.

Zaliczenie do WiN, jako kontynuatora AK i ZROAK, dotyczy zarówno osób, które wcześniej były członkami AK i ZROAK, jak i tych, które dołączyły do podziemia dopiero na etapie WiN. To ostatnie miało miejsce zwłaszcza w przypadku ludzi, którzy w okresie okupacji niemieckiej byli za młodzi na konspirację.

Powiat radzyński w tym okresie obejmował o wiele większe terytorium niż obecnie. W jego skład wchodziły gminy, które teraz znajdują się w innym powiecie lub w ogóle nie istnieją. Wtedy było ich 14: Biała, Brzozowy Kąt, Jabłoń, Kąkolewnica, Komarówka, Milanów, Misie, Siemień, Suchowola, Szóstka, Tłuściec, Wohyń, Zahajki, Żerocin oraz dwa miasta: Międzyrzec Podlaski i Radzyń Podlaski. Miejscowości na szczęście na ogół pozostały na swoich miejscach. Mapka ówczesnego powiatu wraz z podziałem na gminy oraz rejony AK/WiN znajduje się poniżej.

Gmina Ulan, która ówcześnie leżała na terenie powiatu łukowskiego, znalazła się w poniższym zestawieniu ze względu na to, że – ze względu na bliskość powiatu radzyńskiego – członkowie podziemia z dwóch wsi: Paskudy i Wierzchowiny, ujawnili się w PUBP w Radzyniu Podlaskim.

Hasłem przewodnim niniejszego wykazu jest CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM, dlatego, by oddać sprawiedliwość rzeczywistym “niezłomnym”, zaznaczono również te osoby, które dały się zastraszyć, złamać czy skusić bezpiece, i w konsekwencji zostały informatorami Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Radzyniu Podlaskim, donosząc na kolegów i przyczyniając się do rozpracowania struktur podziemia w powiecie radzyńskim. Gwiazdka przy nazwisku odsyła do informacji o pseudonimie informatora i latach współpracy z UB, którą podano poniżej tabel.

Ubecy rozpracowujący podziemie byli w większości ludźmi pochodzącymi z nizin społecznych, słabo wykształconymi, którzy nie zawsze radzili sobie zarówno z językiem polskim jak i obsługą maszyny do pisania, dlatego uważny czytelnik zauważy pomyłki w nazwiskach lub błędne informacje o miejscu zamieszkania. Sam mam wątpliwości co do niektórych, ale nieznajomość osób zamieszkujących konkretne miejscowości nie pozwala mi na ich sprostowanie. W tych przypadkach będę wdzięczny za przesłanie poprawnego zapisu na mój adres email: dmagier@archiwozofia.com

Dariusz Magier, MMXX
© Wszelkie prawa zastrzeżone


Przejdź do wybranej gminy:

BIAŁA | BRZOZOWY KĄT | JABŁOŃ | KĄKOLEWNICA | KOMARÓWKA | MIĘDZYRZEC PODLASKI | MILANÓW | MISIE | RADZYŃ PODLASKI | SIEMIEŃ | SUCHOWOLA | SZÓSTKA | TŁUŚCIEC | ULAN | WOHYŃ | ZAHAJKI | ŻEROCIN